โครงการวิจัยเชิงนโยบายเพื่อการปรับตัวเชิงยุทธศาสตร์ของประเทศไทย:
การเสริมสร้างความร่วมมือกับกลุ่มประเทศ CLMV ผ่านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (ววน.)
1. ความเป็นมาและความสำคัญ
ภายใต้พระราชบัญญัติสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ พ.ศ. 2562สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) มีบทบาทสำคัญในการกำหนดทิศทางและสนับสนุนระบบวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (ววน.) เพื่อสร้างองค์ความรู้สำหรับการพัฒนาประเทศและการกำหนดนโยบายสาธารณะ
ปัจจุบันโลกกำลังเผชิญการเปลี่ยนแปลงทางภูมิรัฐศาสตร์ เศรษฐกิจ และเทคโนโลยีอย่างรวดเร็ว อาทิ การแข่งขันทางเทคโนโลยี การปรับโครงสร้างห่วงโซ่อุปทาน และความไม่แน่นอนของระเบียบโลก ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อประเทศไทยและประเทศเพื่อนบ้านในกลุ่ม CLMV ได้แก่ กัมพูชา สปป.ลาว เมียนมา และเวียดนาม การติดตามพัฒนาการของประเทศเหล่านี้อย่างเป็นระบบจึงมีความสำคัญต่อการกำหนดทิศทางการวิจัยและนโยบายของประเทศ
โครงการนี้ต่อยอดจากงานวิจัยด้านกิจการโลกและพื้นที่ศึกษา (Area Studies) ที่ สกสว. สนับสนุนมาตั้งแต่ปี 2563 โดยมุ่งพัฒนาองค์ความรู้เชิงลึกเกี่ยวกับกลุ่มประเทศ CLMV เพื่อเสริมสร้างศักยภาพการวิเคราะห์เชิงยุทธศาสตร์ และสนับสนุนการจัดทำแผนยุทธศาสตร์ ววน. ของประเทศไทยให้สามารถรองรับการเปลี่ยนแปลงของภูมิภาคได้อย่างมีประสิทธิภาพ
2. วัตถุประสงค์ของโครงการ
โครงการมีวัตถุประสงค์หลัก 3 ประการ ได้แก่
- ศึกษาและติดตามพัฒนาการของประเทศ CLMV ภายใต้บริบทการเปลี่ยนแปลงของโลก พร้อมประเมินผลกระทบด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมที่มีต่อประเทศไทย
- จัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อสนับสนุนการจัดทำแผนยุทธศาสตร์ระบบ ววน. ของประเทศไทย พ.ศ. 2571–2575 โดยเพิ่มขีดความสามารถในการคาดการณ์และตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงในภูมิภาค
- พัฒนาแนวทางเชิงนโยบายเพื่อรองรับผลกระทบทางสังคมและส่งเสริมความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคประชาสังคม และเครือข่ายระหว่างประเทศ
3. ขอบเขตและกรอบแนวคิดการวิจัย
การศึกษาครอบคลุมประเทศไทยและประเทศสมาชิก CLMV ทั้ง 4 ประเทศ โดยเน้นการวิเคราะห์ในมิติเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม ทั้งนี้ ประเด็นการศึกษาจะปรับให้เหมาะสมกับบริบทของแต่ละประเทศ
โครงการใช้กรอบการวิเคราะห์ 2 ส่วนที่เชื่อมโยงกัน ได้แก่
- กรอบ 5Cs สำหรับการวิเคราะห์ปัจจัยภายนอก ประกอบด้วย Critical Changes, Commons, Cooperation, Conflicts และ Coping Mechanisms เพื่อประเมินแนวโน้ม การเปลี่ยนแปลง และผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นต่อประเทศไทยจากบริบทภูมิภาคและภูมิรัฐศาสตร์โลก
- กรอบ 4Ps+ สำหรับการวิเคราะห์ปัจจัยภายในระบบ ววน. ประกอบด้วย Pre-conditions, Players, Platforms และ Policy and Governance Design เพื่อประเมินศักยภาพของประเทศไทยในการตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลง และเชื่อมโยงผลการวิเคราะห์ไปสู่การออกแบบนโยบายที่เหมาะสม
การบูรณาการทั้งสองกรอบช่วยให้สามารถเชื่อมโยงการวิเคราะห์ปัจจัยภายนอกกับการกำหนดนโยบายภายในประเทศได้อย่างเป็นระบบ
กรอบแนวคิดเชิงระบบ (Systematic Framework) 5Cs และ 4Ps
4. วิธีดำเนินการวิจัย
โครงการใช้การวิจัยเชิงนโยบาย โดยดำเนินการผ่านการประชุมกลุ่มย่อย (Focus Group Discussions) กับผู้เชี่ยวชาญด้านภูมิรัฐศาสตร์ พื้นที่ศึกษา และสาขาที่เกี่ยวข้อง ควบคู่กับการติดตามสถานการณ์ การเก็บข้อมูลภาคสนาม และการวิเคราะห์ข้อมูลอย่างต่อเนื่อง โดยประสานงานใกล้ชิดกับ สกสว. ตลอดระยะเวลาดำเนินโครงการ 6 เดือน
5. ผลผลิตและผลลัพธ์ที่คาดว่าจะได้รับ
โครงการจะจัดทำรายงานวิเคราะห์สถานการณ์ของประเทศ CLMV และข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อสนับสนุนการจัดทำแผนยุทธศาสตร์ระบบ ววน. ของประเทศไทย พ.ศ. 2571–2575 รวมทั้งเสนอแนวทางการปรับตัวของประเทศไทยต่อการเปลี่ยนแปลงในภูมิภาคด้านเศรษฐกิจ สังคม และความร่วมมือระหว่างประเทศ
นอกจากนี้ โครงการจะส่งเสริมเครือข่ายความร่วมมือกับนักวิจัยและสถาบันต่างประเทศ เพื่อสนับสนุนการวิจัยร่วม การแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ และการพัฒนาข้อเสนอเชิงนโยบาย อันจะช่วยเสริมสร้างศักยภาพของประเทศไทยในการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงในอนาคต.
